Sunucu Yedekleme: 3-2-1 Kuralı ve Yöntemler

3-2-1 yedekleme kuralı

Yedeklemede en çok kabul gören kural basittir:

• 3 kopya: Asıl veri ve iki yedek.
• 2 farklı ortam: Örneğin sunucunun kendi diski ve ayrı bir depolama.
• 1 kopya başka bir yerde: Farklı bir veri merkezinde ya da farklı bir sağlayıcıda.

Bir sunucu için pratikte bu şu anlama gelir: Asıl verileriniz sunucuda durur, sağlayıcınızın otomatik yedekleri ikinci kopyayı oluşturur, sizin başka bir sağlayıcıya gönderdiğiniz şifreli yedekler de üçüncü kopyayı. Bugün bu kurala sıklıkla bir şart daha eklenir: Kopyalardan en az biri değiştirilemez (immutable) ya da sunucudan silinemez olmalıdır; böylece sunucuyu ele geçiren bir saldırgan yedekleri de silemez.

Yedek türleri

En sağlam düzen bunları birlikte kullanmaktır: Sağlayıcının sunucu yedeği hızlı bir felaket kurtarma sağlar; dosya ve veritabanı yedekleri ise tek bir dosyayı ya da tabloyu geri getirmek ve başka bir sunucuya taşınmak için esneklik verir.

Neleri yedeklemelisiniz?

• Uygulama ve site dosyaları: /var/www, oyun sunucusu klasörleri, bot kodları ve kullanıcıların yüklediği içerikler.
• Veritabanları: Dosya kopyası olarak değil, veritabanının kendi aracıyla alınan döküm olarak.
• Ayar dosyaları: /etc altındaki Nginx, servis ve güvenlik duvarı ayarları; .env dosyaları; crontab -l çıktısı.
• Docker verileri: Compose dosyaları ve volume'lar ya da bağlı klasörler.

İşletim sisteminin kendisini ve yeniden indirilebilen dosyaları (örneğin oyun sunucusunun SteamCMD ile indirilen dosyaları) dosya yedeğine eklemeniz gerekmez; yalnızca sizin oluşturduğunuz veriler ve ayarlar önemlidir.

Veritabanlarını doğru yedeklemek

Çalışan bir veritabanının dosyalarını kopyalamak, açılamayan bir yedeğe yol açabilir. Önce veritabanının kendi aracıyla bir döküm alın, ardından bu dökümü dosya yedeğinize dahil edin:

mariadb-dump --single-transaction --all-databases | gzip > /var/backups/db.sql.gz

PostgreSQL kullanıyorsanız aynı işi pg_dump yapar. MariaDB kurulumu ve yedeklemesini MySQL ve MariaDB kurulumu rehberimizde ayrıntılı anlattık.

restic ile şifreli uzak yedek

restic, açık kaynaklı ve ücretsiz bir yedekleme aracıdır. Yedekleri şifreler, tekrar eden verileri yalnızca bir kez saklar (deduplication) ve her yedekte yalnızca değişen kısımları gönderir. Yedekleri başka bir sunucuya SFTP üzerinden ya da S3 uyumlu bir nesne depolamaya gönderebilir.

1. restic'i kurun:

   sudo apt install restic
   

2. Şifreleme parolasını bir dosyaya yazın ve yalnızca root'un okuyabileceği şekilde koruyun:

   sudo sh -c 'openssl rand -base64 32 > /root/.restic-parola'
   sudo chmod 600 /root/.restic-parola
   

   
   Bu parolayı ayrıca güvenli bir yere kaydedin. Parola olmadan yedekler açılamaz.
3. Başka bir sunucuda yedek deposunu oluşturun. Örneğin SFTP ile:

   sudo restic -r sftp:yedek@198.51.100.20:/srv/restic init --password-file /root/.restic-parola
   

4. İlk yedeği alın:

   sudo restic -r sftp:yedek@198.51.100.20:/srv/restic --password-file /root/.restic-parola \
     backup /var/www /etc /var/backups
   

5. Eski yedekleri bir saklama düzenine göre temizleyin:

   sudo restic -r sftp:yedek@198.51.100.20:/srv/restic --password-file /root/.restic-parola \
     forget --keep-daily 7 --keep-weekly 4 --keep-monthly 6 --prune
   

Bu düzen son 7 günün, son 4 haftanın ve son 6 ayın birer yedeğini tutar. SFTP bağlantısı için sunucunuzun yedek sunucusuna şifresiz, anahtarla bağlanabilmesi gerekir; SSH anahtarı oluşturmayı SSH nedir? yazımızda anlattık.

Yedeklemeyi otomatikleştirmek

Elle alınan yedek, bir gün mutlaka unutulur. Adımları bir betikte toplayın, örneğin /root/yedekle.sh:

#!/bin/sh
set -e
REPO="sftp:yedek@198.51.100.20:/srv/restic"
PASS="/root/.restic-parola"

mariadb-dump --single-transaction --all-databases | gzip > /var/backups/db.sql.gz
restic -r "$REPO" --password-file "$PASS" backup /var/www /etc /var/backups
restic -r "$REPO" --password-file "$PASS" forget --keep-daily 7 --keep-weekly 4 --keep-monthly 6 --prune

Betiği çalıştırılabilir yapıp sudo crontab -e ile her gece çalıştırın:

30 3 * * * /root/yedekle.sh >> /var/log/yedekle.log 2>&1

Günlük dosyasını ara sıra kontrol edin ya da yedekleme başarısız olduğunda size bildirim gönderen bir izleme servisi kullanın. Sessizce başarısız olan bir yedekleme, hiç olmayan bir yedeklemeyle aynıdır.

Geri yüklemeyi test edin

Test edilmemiş bir yedek, gerçekten çalışıp çalışmadığını bilmediğiniz bir yedektir. Ayda bir şu kontrolleri yapın:

• Yedekleri listeleyin: restic snapshots ile yedeklerin düzenli alındığını görün.
• Bir dosyayı geri yükleyin: restic restore latest --target /tmp/test --include /var/www/site/index.php ile tek bir dosyayı geri getirip içeriğini kontrol edin.
• Veritabanı dökümünü deneyin: Dökümü test amaçlı ayrı bir veritabanına yükleyip tabloların geldiğini görün.
• Bütünlüğü kontrol edin: restic check deponun sağlam olduğunu doğrular.

Daha da iyisi, yılda birkaç kez boş bir sunucuya her şeyi sıfırdan geri yüklemeyi deneyin. Gerçek bir felakette ne kadar sürede geri dönebileceğinizi ancak böyle öğrenirsiniz.

Nodesty'de yedekleme

Nodesty AMD Ryzen 9 9950X VDS ve EPYC VDS paketlerinde 7 gün saklanan ücretsiz otomatik günlük yedekleme bulunur ve panelden açılıp kapatılabilir. Web hosting paketlerinde JetBackup ile yedeklerinize kontrol panelinden ulaşırsınız; oyun sunucularında da günlük yedekler 7 gün saklanır. Bu yedekler 3-2-1 kuralındaki ikinci kopyayı sağlar. Önemli verileriniz için bu rehberdeki gibi bağımsız bir kopyayı başka bir yerde tutmanızı öneririz.