Sunucu İzleme: Kaynakları, Servisleri ve Uyarıları Takip Etme
Sunucu izleme nasıl yapılır? Neleri izlemeli, Netdata ile anlık izleme, Uptime Kuma ile dış kontrol, Prometheus ve Grafana, uyarı eşikleri ve günlükler.
Sunucu izleme, sunucunuzun işlemci, bellek, disk ve ağ kullanımını, servislerinin durumunu ve dışarıdan erişilebilirliğini sürekli takip edip bir sorun olduğunda size haber vermektir. İyi bir izleme düzeni, disk dolmadan, servis çökmeden ya da kullanıcılarınız şikâyet etmeden sorunu fark etmenizi sağlar. Doğru araçlarla temel bir izleme kurulumu birkaç dakika sürer.
Bu rehberde neleri izlemeniz gerektiğini, Netdata ile anlık izlemeyi, Uptime Kuma ile dış kontrolü, Prometheus ve Grafana'yı, uyarı eşiklerini ve günlük takibini anlatıyoruz.
Neleri izlemelisiniz?
| Alan | Neyi izlemeli? | Neden? |
|---|---|---|
| İşlemci | Kullanım, load average, steal time | Yavaşlık ve aşırı yük |
| Bellek | Kullanılabilir bellek, swap kullanımı | Uygulamaların kapanması (OOM) |
| Disk | Doluluk, inode, okuma/yazma beklemesi | Dolan disk her şeyi durdurur |
| Ağ | Trafik, bağlantı sayısı, paket kaybı | Saldırılar, beklenmedik trafik |
| Servisler | Web sunucusu, veritabanı, oyun sunucusu, kuyruklar | Çöken servisler |
| Erişilebilirlik | Site ve portların dışarıdan cevap vermesi | Kullanıcının gördüğü gerçek durum |
| Süreler | SSL sertifikası ve alan adının bitiş tarihi | Kolayca önlenebilen kesintiler |
Bu ölçümlerin her birini elle nasıl kontrol edeceğinizi Sunucu neden yavaş? yazımızda anlattık. İzleme araçları aynı bilgileri sürekli toplar, geçmişini saklar ve bir eşik aşıldığında size bildirir.
İki tür izleme
- İçeriden izleme (metrikler): Sunucuda çalışan bir araç kaynak kullanımını ve servislerin durumunu toplar. Sorunun nedenini gösterir.
- Dışarıdan izleme (erişilebilirlik): Başka bir yerden çalışan bir araç sitenizi ya da portunuzu düzenli olarak kontrol eder. Kullanıcıların gördüğü sonucu gösterir.
İkisi birbirini tamamlar. Dışarıdan izleme size "site cevap vermiyor" der, içeriden izleme "çünkü disk doldu" der. Dışarıdan izleme aracını izlediğiniz sunucuda çalıştırmayın; sunucu çöktüğünde bildirim de gönderilemez.
Netdata ile anlık izleme
Netdata, kurulduğu anda yüzlerce ölçümü otomatik olarak toplamaya başlayan, saniye düzeyinde grafikler sunan açık kaynaklı bir izleme aracıdır. Web sunucuları, veritabanları ve Docker gibi yaygın servisleri kendiliğinden tanır.
Sunucunuza SSH ile bağlandıktan sonra Netdata'nın resmî kurulum betiğini çalıştırın:
wget -O /tmp/netdata-kickstart.sh https://get.netdata.cloud/kickstart.sh
sh /tmp/netdata-kickstart.sh
Netdata varsayılan olarak 19999 portunda bir web paneli açar. Bu paneli internete açmayın; sunucunuz hakkında ayrıntılı bilgi verir. Güvenlik duvarında 19999 portunu kapalı bırakıp panele kendi bilgisayarınızdan bir SSH tüneliyle erişin:
ssh -L 19999:127.0.0.1:19999 kullanici@203.0.113.10
Ardından tarayıcıda http://127.0.0.1:19999 adresini açın. SSH tünellerini SSH tüneli nedir? yazımızda anlattık.
Uptime Kuma ile dış kontrol
Uptime Kuma, web sitelerinizi, portlarınızı ve servislerinizi dışarıdan kontrol eden, bir sorun olduğunda e-posta, Discord, Telegram ve daha birçok kanaldan bildirim gönderen açık kaynaklı bir araçtır. HTTP cevaplarını, TCP portlarını, DNS kayıtlarını ve SSL sertifikasının bitiş tarihini takip edebilir.
Docker ile birkaç dakikada kurulur; örnek bir kurulumu Docker kurulumu rehberimizde anlattık. Uptime Kuma'yı izlediğiniz sunucudan farklı bir sunucuda çalıştırın. Uptime yüzdelerinin ne anlama geldiğini Uptime nedir? yazımızda bulabilirsiniz.
Prometheus ve Grafana
Birden fazla sunucuyu uzun süreli verilerle izlemek ve kendi panolarınızı oluşturmak istiyorsanız yaygın çözüm Prometheus ve Grafana ikilisidir:
- node_exporter: Her sunucuda çalışır ve işlemci, bellek, disk ve ağ ölçümlerini yayınlar.
- Prometheus: Bu ölçümleri düzenli aralıklarla toplar, saklar ve uyarı kurallarını değerlendirir.
- Grafana: Toplanan verileri panolarda görselleştirir. Hazır panolar birkaç tıklamayla içe aktarılabilir.
Bu yapı Netdata'ya göre daha fazla kurulum ister, ama çok sayıda sunucuyu tek bir yerden izlemek ve aylar boyunca veri saklamak için çok güçlüdür. node_exporter'ın portunu (varsayılan 9100) yalnızca Prometheus sunucusuna açın; sunucuları birbirine güvenle bağlamak için WireGuard kullanabilirsiniz.
Uyarı eşikleri
İzlemenin asıl değeri, doğru zamanda gelen uyarılardır. İyi bir başlangıç:
| Uyarı | Eşik |
|---|---|
| Disk doluluğu | %80'in üzerinde |
| Kullanılabilir bellek | 10 dakika boyunca %10'un altında |
| İşlemci yükü | 15 dakika boyunca çekirdek sayısının üzerinde |
| Kritik servis durdu | Hemen |
| Site ya da port cevap vermiyor | Art arda 2–3 başarısız kontrolde |
| SSL sertifikasının bitmesine kalan süre | 14 günden az |
Uyarıları kısa süreli dalgalanmalarda tetiklenmeyecek şekilde belirli bir süre koşuluna bağlayın. Çok sık gelen ve müdahale gerektirmeyen uyarılar bir süre sonra görmezden gelinir; gerçekten önemli olanların gözden kaçmasına yol açar.
Günlükleri takip etmek
Ölçümler bir sorun olduğunu, günlükler ise neden olduğunu söyler:
journalctl -p err -b
journalctl -u nginx --since "1 hour ago"
journalctl -p err -b: Son açılıştan bu yana hata seviyesindeki bütün sistem günlüklerini gösterir.journalctl -u servis --since ...: Bir servisin belirli bir zamandan sonraki günlüklerini gösterir.
Günlük dosyalarının diski doldurmaması için logrotate ayarlarını ve systemd günlüğünün boyutunu kontrol edin; sudo journalctl --vacuum-size=500M eski günlükleri temizler. Güvenlik açısından nelerin takip edilmesi gerektiğini Linux sunucu güvenliği kontrol listemizde anlattık.
Nodesty sunucularında izleme
Nodesty AMD Ryzen 9 9950X VDS ve AMD EPYC 7763 VDS paketlerinde tam root erişimiyle Netdata, Prometheus ya da istediğiniz izleme aracını kurabilirsiniz. Dış kontroller için ikinci küçük bir sunucu kullanmak, ana sunucunuz çöktüğünde bile bildirim almanızı sağlar. Altyapı tarafında Nodesty tüm hizmetlerinde %99,95 uptime SLA sunar; L3–L7 nShield DDoS koruması da ağ düzeyindeki saldırıları sunucunuza ulaşmadan süzer.
Sıkça Sorulan Sorular
Küçük bir sunucu için izleme gerekir mi?
Evet. Tek bir sunucuda bile disk dolması, çöken bir servis ya da süresi dolan bir SSL sertifikası siteyi ya da oyun sunucusunu kapatabilir. Basit bir dış kontrol ve birkaç temel uyarı, sorunları kullanıcılarınızdan önce fark etmenizi sağlar ve kurulumu birkaç dakika sürer.
İzleme aracı sunucuyu yavaşlatır mı?
Netdata ve Prometheus node_exporter gibi araçlar az kaynak kullanır ve çoğu sunucuda fark edilmez. Çok küçük sunucularda veri saklama süresini ve toplama sıklığını düşürerek kaynak kullanımını daha da azaltabilirsiniz.
İzleme aracını aynı sunucuda mı çalıştırmalıyım?
Kaynak ölçümlerini toplayan araç izlenen sunucuda çalışır. Erişilebilirliği kontrol eden ve uyarı gönderen araç ise başka bir yerde çalışmalıdır; aksi hâlde sunucu tamamen çöktüğünde bildirim de gönderilemez.
Hangi değerlerde uyarı almalıyım?
Disk kullanımı yüzde 80'i geçtiğinde, kullanılabilir bellek uzun süre çok düştüğünde, işlemci yükü dakikalarca yüksek kaldığında, kritik bir servis durduğunda, site cevap vermediğinde ve SSL sertifikasının bitmesine iki haftadan az kaldığında uyarı almak iyi bir başlangıçtır.
Netdata panelini internete açmalı mıyım?
Hayır. İzleme panelleri sunucunuz hakkında ayrıntılı bilgi verir ve korunmasız bir panel saldırganlar için değerli bir kaynaktır. Paneli yalnızca sunucunun kendisine açık bırakıp SSH tüneliyle erişin ya da parola korumalı bir reverse proxy arkasına alın.
Uyarılar çok sık geliyor, ne yapmalıyım?
Çok sık gelen uyarılar bir süre sonra görmezden gelinir. Kısa süreli dalgalanmalarda uyarı vermemek için eşikleri belirli bir süre boyunca aşılma koşuluna bağlayın, gerçekten müdahale gerektirmeyen uyarıları kapatın ve önemli uyarıları ayrı bir kanala yönlendirin.
Yazar hakkında
Nodesty Ekibi · Altyapı ve Destek
Nodesty ekibi sunucularımızı, ağımızı ve DDoS korumamızı her gün işletir ve müşteri destek taleplerini 7/24 yanıtlar. Bu rehberler o deneyimden yazılır.
İlgili yazılar
Sunucu Saat Dilimi ve NTP: Linux Saat Ayarı Rehberi
Linux sunucuda saat dilimi ve NTP nasıl ayarlanır? timedatectl, UTC mi yerel saat mi, chrony ve timesyncd, cron, günlükler, 2FA ve Windows Server.
Docker Compose ile WordPress Kurulumu
Docker Compose ile WordPress nasıl kurulur? MariaDB ve WordPress konteynerleri, .env ile şifreler, Nginx ve SSL, yükleme sınırları, yedek ve güncelleme.
Ollama Kurulumu: Kendi Sunucunuzda Yapay Zeka Modeli Çalıştırma
Ollama ile kendi sunucunuzda yapay zeka modeli çalıştırma: kurulum, model ve RAM seçimi, API kullanımı, Open WebUI, güvenli erişim ve işlemci kullanımı.