Linux Dosya İzinleri: chmod ve chown Rehberi

r, w ve x ne demek?

Klasörlerdeki x izni sık gözden kaçar: Bir klasörde x yoksa içindeki dosyaların izinleri ne olursa olsun onlara erişilemez.

Sayısal izinler: 755, 644, 600

Her izin bir sayıya karşılık gelir: r = 4, w = 2, x = 1. Sahip, grup ve diğerleri için bu sayılar toplanır:

Örneğin 7 = 4 + 2 + 1 (rwx), 5 = 4 + 1 (r-x), 6 = 4 + 2 (rw-).

chmod: izinleri değiştirme

chmod 644 index.php
chmod 755 uploads
chmod 600 .env

Harflerle de değiştirebilirsiniz. u sahip, g grup, o diğerleri, a herkes demektir:

chmod u+x deploy.sh     # sahibe çalıştırma izni ekle
chmod g-w config.php    # gruptan yazma iznini kaldır
chmod o-rwx yedekler    # diğerlerinin bütün izinlerini kaldır

Bir klasörün içindekilerle birlikte izinlerini değiştirmek için -R kullanılabilir, ama chmod -R 755 dosyaları da çalıştırılabilir yapar. Klasörlere ve dosyalara farklı izin vermek için find daha doğrudur:

find /var/www/site -type d -exec chmod 755 {} \;
find /var/www/site -type f -exec chmod 644 {} \;

chown: dosya sahibini değiştirme

sudo chown ahmet index.php
sudo chown ahmet:www-data index.php
sudo chown -R ahmet:www-data /var/www/site

kullanıcı:grup biçimi sahibi ve grubu birlikte değiştirir. Web sitelerindeki izin sorunlarının çoğu, dosyaların root'a ait olmasından kaynaklanır; örneğin dosyaları sudo ile kopyaladığınızda ya da git clone'u root olarak çalıştırdığınızda.

Web sitesi dosyaları için doğru izinler

Ubuntu ve Debian'da Nginx ve Apache www-data kullanıcısıyla, AlmaLinux'ta Nginx nginx, Apache ise apache kullanıcısıyla çalışır. Kendi VDS'inizde yaygın ve güvenli bir düzen:

• Dosyaların sahibi sizin kullanıcınız, grubu web sunucusunun grubu olur: chown -R ahmet:www-data /var/www/site
• Klasörler 755, dosyalar 644 olur.
• Uygulamanın yazması gereken klasörler (WordPress'te wp-content/uploads, Laravel'de storage ve bootstrap/cache) grup yazma izni alır: chmod -R 775 storage
• Veritabanı şifresi içeren ayar dosyaları (wp-config.php, .env) 640 ya da 600 olur.

PHP-FPM'i kendi kullanıcınızla çalıştırıyorsanız grup yazma iznine gerek kalmaz; dosyaların sahibi zaten PHP'nin çalıştığı kullanıcıdır. Laravel'in kurulumunu Laravel sunucuya kurulum, Nginx'i Nginx kurulumu rehberimizde anlattık.

Paylaşımlı web hostingde PHP sizin hesabınızın kullanıcısıyla çalıştığı için klasörlerde 755, dosyalarda 644 yeterlidir. İzinleri cPanel ya da DirectAdmin dosya yöneticisinden ya da FTP programınızdan değiştirebilirsiniz; ayrıntılar FTP ve SFTP nedir? yazımızda.

Asla chmod 777 kullanmayın

777, sunucudaki her kullanıcının ve her sürecin o dosyayı değiştirebileceği anlamına gelir. Bir web sitesinde ele geçirilen tek bir eklenti bile bu dosyalara zararlı kod yazabilir. Bir şey yalnızca 777 ile çalışıyorsa sorun izin değil, dosyanın sahibidir; chown ile dosyayı doğru kullanıcıya verin. Saldırıya uğramış bir sitede yapılacakları Site hacklendi, ne yapmalı? rehberimizde anlattık.

SSH dosyaları için izinler

SSH, anahtar dosyalarının izinleri fazla açıksa onları kullanmayı reddeder:

chmod 700 ~/.ssh
chmod 600 ~/.ssh/authorized_keys

Kendi bilgisayarınızdaki özel anahtar dosyası (~/.ssh/id_ed25519) da 600 olmalıdır. Klasörün ve dosyanın sizin kullanıcınıza ait olduğunu da kontrol edin; root olarak oluşturulan bir authorized_keys dosyası anahtarla girişi bozar.

"Permission denied" hatasını çözme

1. Dosyanın sahibine ve izinlerine bakın: ls -l dosya
2. Yol üzerindeki bütün klasörleri kontrol edin. Aradaki tek bir klasörde x izni yoksa dosyaya erişilemez. namei -l bütün yolu tek seferde gösterir:

namei -l /var/www/site/public/index.php

3. İşlemin hangi kullanıcıyla çalıştığını öğrenin. Web sunucusu, PHP-FPM ya da bir systemd servisi sizden farklı bir kullanıcıyla çalışıyor olabilir: ps -eo user,comm | grep -E 'nginx|php|apache'
4. Sahibi ya da izni düzeltin; 777 vermeyin.

Temel Linux komutlarını Linux komutları yazımızda topladık.

Özel izinler: setuid, setgid ve sticky bit

Bazen dört haneli izinlerle karşılaşırsınız:

• Sticky bit (1777): /tmp gibi herkesin yazabildiği klasörlerde, kullanıcıların yalnızca kendi dosyalarını silebilmesini sağlar.
• setgid (2775) klasörlerde: Klasörde oluşturulan yeni dosyalar klasörün grubunu alır. Birden fazla kullanıcının aynı proje klasöründe çalıştığı durumlarda kullanışlıdır.
• setuid: Bir programın, onu çalıştıranın değil dosya sahibinin yetkisiyle çalışmasını sağlar. passwd gibi sistem programlarında kullanılır; kendi dosyalarınıza vermeyin.

Nodesty sunucularında dosya izinleri

Nodesty AMD Ryzen 9 9950X VDS ve AMD EPYC 7763 VDS paketlerinde tam root erişimiyle dosya sahiplerini ve izinleri dilediğiniz gibi düzenleyebilirsiniz. Sunucu yönetimiyle uğraşmak istemiyorsanız web hosting paketlerimizde PHP sizin hesabınızın kullanıcısıyla çalışır; izinleri cPanel ya da DirectAdmin dosya yöneticisinden birkaç tıkla değiştirebilirsiniz.