Linux Kullanıcı Ekleme ve Sudo Yetkisi Verme
Linux'ta adduser ya da useradd ile kullanıcı ekleme, sudo yetkisi verme, SSH anahtarını taşıma, root girişini kapatma ve kullanıcıyı kilitleme ya da silme.

İçindekiler
- Kullanıcı oluşturma: adduser mı useradd mi?
- Sudo yetkisi verme
- Sudo'yu test etme
- SSH anahtarını yeni kullanıcıya taşıma
- Root ve şifreyle girişi kapatma
- visudo ve /etc/sudoers.d klasörü
- Kullanıcıları ve grupları listeleme
- Kullanıcıyı kilitleme, süre sınırı koyma ve silme
- Giriş kabuğu olmayan servis kullanıcıları
- Nodesty'de kullanıcı yönetimi
Linux'ta kullanıcı ekleme, yeni bir sunucuda yapılacak ilk işlerden biridir. Sürekli root olarak çalışmak, tek bir yazım hatasının ya da çalınan bir şifrenin bütün sunucuyu tehlikeye atması demektir; üstelik root, otomatik saldırıların ilk denediği kullanıcı adıdır. Yönetim komutlarını yalnızca gerektiğinde sudo ile çalıştıran normal bir kullanıcı hem daha güvenlidir hem de kimin ne yaptığının kaydını tutar.
Bu rehberde adduser ve useradd ile kullanıcı oluşturmayı, sudo yetkisi vermeyi, SSH anahtarınızı taşımayı, root girişini güvenle kapatmayı, sudo'yu visudo ile sınırlamayı ve kullanıcıları listeleme, kilitleme ve silmeyi anlatıyoruz.
Kullanıcı oluşturma: adduser mı useradd mi?
Sunucunuza root olarak SSH ile bağlandıktan sonra Debian ve Ubuntu'da en kolay yol adduser komutudur:
adduser ayse
Komut /home/ayse klasörünü oluşturur, kabuğu bash yapar, şifre sorar ve ardından tam ad gibi isteğe bağlı bilgileri ister; bunları Enter ile geçebilirsiniz.
useradd alt seviye araçtır ve her dağıtımda çalışır. Debian ve Ubuntu'da yalnızca söylediğinizi yapar; bu yüzden ev klasörünü ve kabuğu kendiniz ekleyip şifreyi ayrıca belirleyin:
useradd -m -s /bin/bash ayse
passwd ayse
AlmaLinux'ta adduser, useradd'in başka bir adıdır ve varsayılan olarak ev klasörünü oluşturup bash kullanır. Orada useradd ayse ve ardından passwd ayse yeterlidir.
SSH anahtarıyla girecek olsanız bile güçlü bir şifre seçin: sudo bu şifreyi sorar.
Sudo yetkisi verme
Yönetici yetkisi bir grup üzerinden verilir. Grubun adı dağıtıma göre değişir:
| İşlem | Debian / Ubuntu | AlmaLinux |
|---|---|---|
| Kullanıcı oluşturma | adduser ayse | useradd ayse |
| Sudo yetkisi verme | usermod -aG sudo ayse | usermod -aG wheel ayse |
| Ev klasörüyle silme | deluser --remove-home ayse | userdel -r ayse |
| SSH servisini yeniden başlatma | systemctl restart ssh | systemctl restart sshd |
usermod -aG sudo ayse
Buradaki -a (ekle) önemlidir: -a olmadan -G, kullanıcının ek gruplarını yalnızca yazdıklarınızla değiştirir. Minimal Debian kurulumlarında sudo yüklü olmayabilir; önce apt install sudo ile kurun.
Sudo'yu test etme
Yeni kullanıcıya geçip sudo'nun çalıştığını kontrol edin:
su - ayse
sudo whoami
ayse'nin şifresini girdikten sonra çıktı root olmalıdır. ayse is not in the sudoers file hatası alırsanız groups ile grubu kontrol edin; grup değişiklikleri yalnızca yeni oturumlarda geçerli olur. root'a dönmek için exit yazın.
SSH anahtarını yeni kullanıcıya taşıma
Kendi bilgisayarınızda bir SSH anahtarı varsa ve şifreyle giriş hâlâ açıksa en kolay yol anahtarı bilgisayarınızdan kopyalamaktır:
ssh-copy-id ayse@203.0.113.10
Anahtarınız zaten root'un authorized_keys dosyasındaysa (örneğin sunucu kurulurken eklendiyse) sunucuda kopyalayıp sahibini ve izinlerini düzeltin:
mkdir -p /home/ayse/.ssh
cp /root/.ssh/authorized_keys /home/ayse/.ssh/
chown -R ayse:ayse /home/ayse/.ssh
chmod 700 /home/ayse/.ssh
chmod 600 /home/ayse/.ssh/authorized_keys
Klasöre ya da dosyaya başkaları yazabiliyorsa SSH anahtarı yok sayar; bu yüzden 700/600 izinleri ve sahiplik önemlidir. Bu değerleri Linux dosya izinleri rehberimizde anlattık.
Şimdi mevcut oturumu kapatmadan yeni bir terminal açıp test edin:
ssh ayse@203.0.113.10
Root ve şifreyle girişi kapatma
Yalnızca yeni kullanıcıyla anahtar kullanarak girebildiğinizi ve sudo whoami komutunun root döndürdüğünü doğruladıktan sonra şu ayarları değiştirin:
PermitRootLogin no
PasswordAuthentication no
Yeni Ubuntu ve AlmaLinux sürümlerinde /etc/ssh/sshd_config, önce /etc/ssh/sshd_config.d/ klasöründeki dosyaları okur ve SSH'ta ilk bulunan değer geçerlidir. Kurulumdan kalan, örneğin PasswordAuthentication yes içeren bir 50-cloud-init.conf dosyası, ana dosyaya yazdığınızı geçersiz kılabilir. Bu ayarların nerede tanımlandığını bulun:
sudo grep -ri -E "PermitRootLogin|PasswordAuthentication" /etc/ssh/sshd_config /etc/ssh/sshd_config.d/
Bulduğunuz her dosyada değeri düzeltin, ardından sözdizimini ve gerçekte uygulanacak değerleri kontrol edin:
sudo sshd -t
sudo sshd -T | grep -E "permitrootlogin|passwordauthentication"
Hata yoksa servisi yeniden başlatın: Debian ve Ubuntu'da sudo systemctl restart ssh, AlmaLinux'ta sudo systemctl restart sshd. Eski oturumu açık tutun ve ikinci bir oturumdan bir kez daha test edin. Dışarıda kalırsanız Nodesty müşteri panelindeki web konsolu SSH'tan bağımsız çalışır. Sonraki iyi bir katman, Fail2ban kurulumu rehberimizde anlattığımız Fail2ban'dır.
visudo ve /etc/sudoers.d klasörü
Sudo kurallarını asla sıradan bir düzenleyiciyle değiştirmeyin: Tek bir sözdizimi hatası sudo'yu tamamen bozabilir. visudo kaydetmeden önce sözdizimini kontrol eder. Ana dosyayı değiştirmek yerine kendi kurallarınızı ayrı dosyalar olarak ekleyin:
sudo visudo -f /etc/sudoers.d/deploy
Örneğin deploy kullanıcısının şifresiz olarak yalnızca tek bir servisi yeniden başlatabilmesi için:
deploy ALL=(root) NOPASSWD: /usr/bin/systemctl restart myapp
Komutları tam yollarıyla yazın (which systemctl yolu gösterir). Bir kullanıcının hangi yetkilere sahip olduğunu sudo -l -U deploy ile görebilirsiniz. /etc/sudoers.d/ içinde adında nokta geçen ya da ~ ile biten dosyaların yok sayıldığını unutmayın.
NOPASSWD konusunda dikkatli olun. NOPASSWD: ALL, o kullanıcıyı ele geçiren herkesin şifresiz root olması demektir. Ayrıca vim, less, bash ya da tee gibi komutlara sudo izni vermek tam root yetkisi vermekle aynıdır; çünkü bunlar kabuk açabilir ya da herhangi bir dosyaya yazabilir.
Kullanıcıları ve grupları listeleme
getent passwd
getent passwd | awk -F: '$3 >= 1000 {print $1}'
getent group sudo
id ayse
groups ayse
İlk komut sistem kullanıcıları dahil bütün hesapları listeler. İkincisi yalnızca normal kullanıcıları gösterir (UID 1000 ve üzeri; nobody de görünür). getent group sudo (ya da wheel) kimlerin yönetici yetkisi olduğunu, id ise bir kullanıcının UID'sini ve bütün gruplarını gösterir. Bu listeyi zaman zaman kontrol edin; tanımadığınız bir kullanıcı uyarı işaretidir. Daha fazla günlük komutu Temel Linux komutları rehberimizde bulabilirsiniz.
Kullanıcıyı kilitleme, süre sınırı koyma ve silme
Bir kullanıcının şifresini geçici olarak kilitlemek için:
sudo usermod -L ayse
passwd -l ayse de aynı işi yapar. Dikkat: Bu yalnızca şifreyi kilitler; kullanıcı SSH anahtarıyla girmeye devam edebilir. Hesabı tamamen engellemek için süresini de doldurun, gerektiğinde ikisini birden geri alın:
sudo usermod -L -e 1 ayse
sudo usermod -U -e "" ayse
Örneğin dışarıdan çalışan bir geliştirici gibi yalnızca belirli bir tarihe kadar erişmesi gereken bir kullanıcı için son kullanma tarihi koyup kontrol edin:
sudo chage -E 2026-12-31 ayse
sudo chage -l ayse
Bir kullanıcıyı silmek için önce ev klasöründeki önemli dosyaları yedekleyin, ardından:
sudo deluser --remove-home ayse
AlmaLinux'ta sudo userdel -r ayse kullanın (bu komut Debian ve Ubuntu'da da çalışır). Kullanıcının çalışan süreçleri varsa silme başarısız olur; önce sudo pkill -u ayse ile durdurun. Kullanıcıya ait /etc/sudoers.d/ dosyalarını da unutmayın.
Giriş kabuğu olmayan servis kullanıcıları
Botlar, oyun sunucuları ve web uygulamaları gibi uygulamalar root ya da kendi kullanıcınızla değil, giriş kabuğu olmayan ayrı bir kullanıcıyla çalışmalıdır:
sudo useradd --system --no-create-home --shell /usr/sbin/nologin myapp
Bu kullanıcı giriş yapamaz ama dosyalara sahip olabilir ve bir servisi çalıştırabilir. Uygulama klasörünün sahipliğini sudo chown -R myapp:myapp /opt/myapp ile verin ve systemd biriminde User=myapp ayarını yapın; tek bir komutu bu kullanıcıyla çalıştırmak için sudo -u myapp komut kullanın. Uygulama bir gün ele geçirilirse saldırgan yalnızca bu kullanıcının dosyalarına ulaşabilir. Diğer önlemleri Linux sunucu güvenliği kontrol listemizde topladık.
Nodesty'de kullanıcı yönetimi
Nodesty AMD Ryzen 9 9950X VDS ve AMD EPYC 7763 VDS paketleri NVMe disk ve tam root erişimiyle gelir; kullanıcıları ve sudo kurallarını dilediğiniz gibi oluşturabilirsiniz. SSH ayarlarını değiştirirken dışarıda kalırsanız panelinizdeki web konsolu üzerinden sunucunuza her zaman ulaşabilirsiniz; 7 gün saklanan ücretsiz günlük yedekler de size bir güvenlik ağı sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
adduser ile useradd arasındaki fark nedir?
Debian ve Ubuntu'da adduser, ev klasörünü oluşturan, kabuğu bash yapan ve şifreyi tek seferde soran kullanıcı dostu bir betiktir. useradd ise her dağıtımda bulunan alt seviye araçtır; Debian ve Ubuntu'da siz istemedikçe fazlasını yapmaz, bu yüzden ev klasörü için -m, kabuk için -s /bin/bash ekler ve şifreyi passwd ile belirlersiniz. AlmaLinux'ta adduser, useradd'in başka bir adıdır.
SSH anahtarıyla giriş yapıyorsam neden yine şifre gerekiyor?
SSH anahtarı yalnızca girişteki şifrenin yerini alır. sudo ile bir komut çalıştırdığınızda gerçekten siz olduğunuzu doğrulamak için kullanıcının kendi şifresi sorulur. SSH üzerinden şifreyle giriş kapalı olsa bile kullanıcıya güçlü bir şifre verin.
Kullanıcıyı sudo grubuna ekledim ama sudo hâlâ çalışmıyor, neden?
Grup değişiklikleri yalnızca yeni oturumlarda geçerli olur. Çıkış yapıp yeniden girin ya da su - kullanıcıadı ile kullanıcıya yeniden geçin, ardından groups komutuyla sudo (AlmaLinux'ta wheel) grubunun listelendiğini kontrol edin. usermod -aG kullandığınızdan da emin olun; -a olmadan kullanıcı diğer bütün ek gruplardan çıkarılır.
usermod -L kullanıcıyı tamamen engeller mi?
Hayır. usermod -L ve passwd -l yalnızca şifreyi kilitler; kullanıcı SSH anahtarıyla girmeye devam edebilir. Hesabı tamamen engellemek için ayrıca sudo usermod -e 1 kullanıcıadı ile hesabın süresini doldurun ya da kullanıcının authorized_keys dosyasını kaldırın.
sudoers dosyasında NOPASSWD kullanmak güvenli mi?
Bir servisi yeniden başlatmak gibi yalnızca bir iki belirli komutu çalıştıracak bir otomasyon kullanıcısı için kabul edilebilir. Bütün komutlar için NOPASSWD vermek, o kullanıcıyı ele geçiren herkesin anında root olması demektir; günlük yönetim hesaplarında bundan kaçının.
Root girişini kapattıktan sonra sunucuya giremiyorum, ne yapmalıyım?
Panik yapmayın. Nodesty müşteri panelindeki SSH'tan bağımsız çalışan web konsolu (VNC) ile bağlanın, oradan giriş yapıp SSH ayarını düzeltin. Bu yüzden ilk oturumu kapatmadan önce mutlaka ikinci bir oturumla test etmelisiniz.
Yazar hakkında
Nodesty Ekibi · Altyapı ve Destek
Nodesty ekibi sunucularımızı, ağımızı ve DDoS korumamızı her gün işletir ve müşteri destek taleplerini 7/24 yanıtlar. Bu rehberler o deneyimden yazılır.
İlgili yazılar

WordPress Güvenliği: Sitenizi Korumak İçin Kontrol Listesi
WordPress güvenliği kontrol listesi: güncellemeler, güçlü şifre, 2FA, dosya izinleri, wp-config.php, uploads klasörü, XML-RPC, güvenlik duvarı ve yedekler.

Let's Encrypt SSL Kurulumu: Certbot ile Ücretsiz SSL Sertifikası
Let's Encrypt SSL kurulumu nasıl yapılır? Certbot ile Nginx ve Apache'de ücretsiz SSL sertifikası alma, otomatik yenileme, wildcard ve sık görülen hatalar.

SSH Anahtarı Oluşturma ve Şifreli Girişi Kapatma
SSH anahtarı oluşturma rehberi. ssh-keygen ile ed25519 anahtarı üretin, Linux sunucunuza ekleyin, girişi test edin ve şifreli girişi güvenle kapatın.